به گزارش قدس، عطیه مهدیزاده صبح امروز در نشست خبری با عنوان «داروهای تزریقی لاغری، واقعیت‌های پزشکی و مخاطرات پنهان» که در اتاق جلسات سازمان نظام پزشکی خراسان رضوی برگزار شد، اظهار کرد: از حدود ۳۰ تا ۵۰ سال گذشته تا امروز، اصلی‌ترین بیماری‌هایی که بشر با آن‌ها مواجه است، بیماری‌های متابولیک به عنوان یک خانواده‌اند؛ بیماری‌های انسان مدرن و انسان عصر دیجیتال، که شامل فشار خون بالا، کبد چرب، چربی خون و از همه مهم‌تر دیابت می‌شود و در رتبه بعدی سرطان‌ها قرار می‌گیرند. مجموعه این بیماری‌ها را «بیماری‌های متابولیک» می‌نامیم و چاقی اصلی‌ترین زمینه بروز آن‌هاست.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی افزود: دلیل اهمیت این بیماری‌ها این است که اولاً هزینه بسیار زیادی بر نظام سلامت کشورها تحمیل می‌کنند و ثانیاً مرگ‌ومیر بالایی دارند؛ برای نمونه، بیماری‌های قلبی نخستین عامل مرگ‌ومیرند. این بیماری‌ها مزمن‌اند و تقریباً همه آن‌ها فرد را در تمام طول عمر درگیر می‌کنند و او همیشه باید تحت درمان باشد؛ بنابراین هزینه درمان آن‌ها برای بیمه‌ها بسیار بالاست. به همین دلیل امروزه می‌گوییم بیماری‌های متابولیک بزرگ‌ترین قاتل بشر در قرن بیست‌ویکم‌اند و طبیعی است که باید به آن‌ها پرداخت.
وی با اشاره به اینکه در کشورهای توسعه‌یافته حدود ۴۰ درصد افراد، یعنی از هر ۱۰ نفر ۴ نفر، مبتلا به اضافه‌وزن و چاقی‌اند، خاطرنشان کرد: در کشور ما این آمار در حال حاضر حدود ۳۰ درصد است، اما تفاوت ما با کشورهای توسعه‌یافته این است که ما بسیار سریع در حال طی کردن گذار تغذیه‌ای و فرهنگی هستیم. بنابراین همزمان، هنوز مشکلات سوءتغذیه به‌طور کامل حل نشده و با معضل چاقی نیز به‌شدت مواجه‌ایم. سرعت رشد آمار چاقی در کشور ما نسبت به کشورهای توسعه‌یافته بسیار بالاست. آن کشورها با تمهیدات آموزشی و سلامت‌محور تا حدی توانسته‌اند آن را کنترل کنند، اما در کشور ما آمار هنوز پایین‌تر است ولی به سرعت در حال افزایش است.
مهدیزاده با بیان اینکه وجود داروهایی که بتوانند این معضل سلامت انسان قرن اخیر را درمان کنند، بسیار ارزشمند است، عنوان کرد: داروهای تزریقی، که از سال ۲۰۱۲ وارد شدند و در حدود سال‌های ۲۰۱۷–۲۰۱۸ تأییدیه سازمان غذا و داروی آمریکا را برای درمان چاقی گرفتند، برای انسان نجات‌بخش بوده‌اند. اما مسائلی پیش آمده است که فقط مختص کشور ما نیست. نباید از این نکته غافل شویم که تجارت همیشه در کنار درمان و پزشکی بوده است و چنین مسائلی ممکن است پیش بیاید.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی تأکید کرد: ما به این دارو بسیار نیاز داریم و برای بیماران ما بسیار مفید است، اما ضروری است که به‌جا و درست و بر اساس اندیکاسیون‌های درست، یعنی در مواردی که نیاز واقعی وجود دارد، استفاده شود.
وی در رابطه با تعریف چاقی نیز گفت: شاخص توده بدنی کسری است که صورت آن وزن فرد و مخرجش مجذور قد فرد است. این عدد تا یکی دو سال پیش برای ما بسیار اهمیت داشت و هنوز هم دارد، اما مقالات جدید پیشنهاد می‌کنند که برای تعریف چاقی دیگر صرفاً به شاخص توده بدنی تکیه نکنیم؛ چراکه تاکنون فردی را که شاخص توده بدنی او بالای ۳۰ بود چاق محسوب می‌کردیم. اما در تعاریف جدید، بسیار مهم‌تر از شاخص توده بدنی، درصد چربی بدن و بیماری‌ها یا عوارضی است که چاقی برای بیمار به همراه آورده است.
مهدیزاده ادامه داد: برای مثال، ورزشکارانی داریم که شاخص توده بدنی آن‌ها بالای ۳۰ است ولی درصد چربی بدنشان پایین است؛ این افراد را چاق در نظر نمی‌گیریم. در مقابل، فردی با شاخص توده بدنی حدود ۲۶ در محدوده اضافه‌وزن قرار می‌گیرد، اما درصد چربی بدن او بسیار بالاست و هم کبد چرب دارد و هم دیابت. این فرد را مبتلا به «چاقی بالینی» در نظر می‌گیریم. بنابراین بر اساس درصد چربی بدن و عوارض همراه با چاقی، بیماران را به دو گروه «چاقی بالینی» و «چاقی پیش‌بالینی» تقسیم می‌کنیم.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی با اشاره به اینکه تشخیص چاقی بالینی که اصلی‌ترین گروه نیازمند به داروهای تزریقی چاقی است، قطعاً وظیفه و بر عهده دانش پزشک است، ادامه داد: شاخص توده بدنی کمک‌کننده است، اما حرف آخر را نمی‌زند؛ حرف آخر را تشخیص پزشک بر اساس درصد چربی بدن و عوارض همراه بیمار می‌زند. از این رو انتخاب صحیح بیمار برای استفاده از داروهای تزریقی چاقی، که داروهایی بسیار مؤثر و موفق بوده‌اند، اهمیت بسیار زیادی دارد.
مدیریت درمان چاقی در کودکان
وی اظهار کرد: یک گروه از داروهای لاغری، یعنی لیراگلوتاید، برای افراد بالای ۶ سال مجوز دارد و قابل استفاده است. گروه دیگر، سماگلوتاید، از بالای ۱۲ سال قابل استفاده است. داروی تیرزپاتاید نیز که جدیدترین و آخرین نسل این داروهاست، فعلاً برای افراد بالای ۱۸ سال مجوز دارد و احتمالاً در آینده نزدیک برای سنین پایین‌تر هم مجوز خواهد گرفت.
مهدیزاده افزود: در گایدلاین‌ها تردیدی نیست که استفاده از این داروها برای کودکان مجاز است، اما مدیریت درمان چاقی در کودکان بسیار مهم و پیچیده است. در درمان چاقی کودکان، استفاده از داروی تزریقی تقریباً آخرین گام است. حتی باید شش ماه تا یک سال تلاش کنیم کودک را به سمت اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای و رژیم‌های درمانی ببریم، مگر اینکه عوارض جدی ببینیم که زندگی او را مختل کرده باشد. من نوجوانی داشتم که ترک تحصیل کرده بود؛ یعنی تا این حد باید عوارض و مشکلات جدی، از جمله مشکلات حرکتی شدید، برای بیمار ایجاد شده باشد. در نهایت ممکن است مجبور شویم از دارو و حتی جراحی استفاده کنیم؛ برای جراحی‌های چاقی در کودکان هم مجوز داریم، ولی با دقت و احتیاط بسیار زیاد باید انجام شود.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی با اشاره به اینکه نگرانی اصلی ما هنگام استفاده از آمپول‌های لاغری که پزشکان حتماً مراقب پیشگیری از آن هستند، این است که فرد وارد مرحله عضله‌سوزی شود، بیان کرد: نمی‌توان گفت این وضعیت «گرسنگی» است، چون این دارو ممکن است چنان سیری شدیدی ایجاد کند که فرد تا سه روز هم غذا نخورد، اصلاً تمایلی به غذا نداشته باشد. دارو هم از نظر گوارشی حرکات دستگاه گوارش را کم می‌کند و هم پیام سیری را پیوسته، هم در دستگاه گوارش و هم در مغز، به بدن می‌دهد. این داروها مرکز کنترل اشتها در مغز را نیز مهار می‌کنند. مرکز دیگری هم در مغز داریم که مسئول تمایل و اشتیاق به خوردن غذاست و جدا از بحث سیری و گرسنگی است؛ این داروها این بخش را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
وی با بیان اینکه نکته بسیار مهم این است که دوز داروی لاغری باید به‌گونه‌ای تجویز و تزریق شود که اشتهای فرد در حدی کنترل شود که بتواند رژیم غذایی خود را رعایت کند، افزود: اینکه دارو چنان سیری شدیدی ایجاد کند که فرد از صبح تا شب هیچی نخورد یا توان فعالیت بدنی ــ که از ضروریات همراه با تزریق این دارو است ــ نداشته باشد، ما را به سمت عوارض می‌برد. پس دوزی که برای بیمار تجویز می‌کنیم باید در حدی باشد که به او در اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای کمک کند و همزمان بتواند فعالیت بدنی داشته باشد و آب کافی مصرف کند.
پایش و آموزش بیمار، به‌ویژه در کودکان
مهدیزاده خاطرنشان کرد: کودکی که با این دارو تحت درمان قرار می‌گیرد، باید هفتگی ویزیت شود. البته برای همه بهتر است چنین باشد، اما در مورد کودک تأکید می‌کنم که پزشک باید راه ارتباطی در اختیار بیمار بگذارد تا در هر ساعت از شبانه‌روز، در صورت بروز هر علامتی، بتواند اطلاع دهد. باید علائم را از قبل برای او تعریف و آموزش داده باشیم و داروهای مورد نیاز را از ابتدا به بیماران بدهیم و بگوییم که اگر این علائم را دیدید این دارو را مصرف کنید. پزشک موظف است در شروع درمان ملاحظات را توضیح دهد و داروهای لازم را برای هر عارضه (اسهال، تهوع، یبوست) مشخص کند و راه ارتباطی در اختیار بیمار بگذارد تا هر زمان مشکلی پیش آمد اطلاع دهد و منتظر نماند که مشکل طولانی یا مزمن شود، یا بدنش دچار کم‌آبی یا یبوست شدید شود. پس در مورد کودکان هیچ شوخی در کار نیست: ویزیت هفتگی و یک راه ارتباطی ضروری است.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی افزود: در مورد کودکان دقت بسیار زیادی لازم است، به همین خاطر باید همراه با دارو مشاوره روان‌شناسی برای کودکان، رژیم غذایی بسیار دقیق و درست، و آگاه‌سازی والدین وجود داشته باشد؛ حتی گاهی کلاس‌های آموزشی برای والدین کودکان چاق برگزار می‌کنیم. فعالیت‌های بدنی ویژه‌ای نیز باید به کودکان آموزش داده شود. مدیر و معلم مدرسه هم باید مطلع باشند که این کودک تحت درمان با این داروهاست و ملاحظات ساعات روز را، که کودک را در مدرسه می‌گذراند، رعایت کنند.
عارضه دارویی درباره تمام داروها وجود دارد
وی در پاسخ به عوارضی مصرف داروهای لاغری و به کما رفتن یک دختر مشهدی برای استفاده از این داروها گفت: باید به مسئله نگاه آماری و درست داشته باشیم؛ یعنی ببینیم در برابر مثلاً یک میلیون بیماری که از این دارو نتیجه می‌گیرند و درمان می‌شوند ــ ناباروری‌شان بهبود می‌یابد، مشکلات افسردگی‌شان بهتر می‌شود، عملکرد قلبی‌شان اصلاح می‌شود ــ ممکن است برخی افراد واکنش یا عارضه‌ای مانند اسهال شدید یا عدم تحمل نشان دهند. از عارضه دارویی نباید ترسید؛ این مسئله درباره تمام داروها وجود دارد.
مهدیزاده با اشاره به اینکه نگاه ما به چاقی درست نیست، عنوان کرد: اولاً عده‌ای به‌شدت مخالف داروها هستند و فکر می‌کنند که فرد فقط باید کمتر بخورد یا کمی به باشگاه برود، در حالی که چنین نیست؛ چاقی‌های جدی حتماً نیازمند درمان‌اند، چون بیماری است و باید دارو بدهیم و واقعاً به بیمار کمک کنیم. از آن طرف، چون این مسئله در شبکه‌های اجتماعی پررنگ شده است، درباره داروهای دیابت این‌قدر صحبت نمی‌شود، اما درباره چاقی همه تریبون اینستاگرام را در دست گرفته‌اند و درباره این داروها صحبت می‌کنند؛ از مربی باشگاهی که حتی یک واحد درسی درباره چاقی و سلامت نگذرانده است تا افرادی که این دارو برایشان تجویز شده و صفحه‌ای ساخته‌اند و تجربه‌هایشان را بازگو می‌کنند. این موضوع از کنترل خارج شده است. شبکه‌های اجتماعی باعث شده بخشی از مردم هراس‌های بسیار شدیدی نسبت به دارو داشته باشند و عده‌ای هم اشتیاق بیش از حد داشته باشند و فکر کنند تنها راه درمان چاقی‌شان همین آمپول‌های لاغری است.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی افزود: ما می‌توانیم با این داروها عوارض جدی داشته باشیم، به‌ویژه اگر دارو بدون تجویز درست و انتخاب درست بیمار مصرف شود و ملاحظات، مکمل‌ها و مراقبت‌های جانبی رعایت نشود. ممکن است توده بدون چربی، که شامل استخوان، آب بدن و عضلات است، از دست برود؛ چون دارو بسیار قوی است. افتادگی صورت و مانند آن به‌دلیل کاهش کلاژن و پروتئین صورت رخ می‌دهد. ریزش موی شدید و جدی نیز ممکن است ایجاد شود. اگر فرد آب کافی مصرف نکند و رژیم را رعایت نکند و دچار گرسنگی طولانی شود، ممکن است سنگ کیسه صفرا، پانکراتیت، التهاب مجاری صفراوی و حتی تشدید کبد چرب رخ دهد.
وی یادآور شد: ما این دارو را یکی از درمان‌های بسیار خوب برای کبد چرب می‌دانیم؛ حتی در افرادی که دچار فیبروز شده‌اند، می‌تواند فیبروز و سفتی کبد را تا حدی برگرداند. اما اگر دارو بدون آن ملاحظات مصرف شود، ممکن است کبد چرب را تشدید کند و بی‌حالی و ضعف شدید، افت فشار و حتی افسردگی بیمار را بدتر کند. این‌ها عوارضی است که باید مراقبشان باشیم. نباید مراجع را بترسانیم، ولی باید به او هشدار بدهیم و دارو باید درست مصرف شود.
اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای جلوی برگشت وزن را می‌گیرد
مهدیزاده با بیان اینکه هرچه وزن سریع‌تر کاهش یابد و هرچه اصلاح رفتارهای تغذیه‌ای همزمان با کاهش وزن انجام نشود، احتمال برگشت وزن بیشتر است، اظهار کرد: چاقی بیماری عودکننده است؛ همان‌طور که اگر داروی فشار خونم را یک هفته نخورم، فشار خونم دوباره بالا می‌رود، و دیابت نیز چنین است. تقریباً صد درصد مراجعین می‌پرسند: «می‌خواهم این وزن تثبیت شود». ما تثبیت وزن نداریم؛ تثبیت فقط در عادت‌های ما رخ می‌دهد، نه در وزن. سبد خرید من هنگام رفتن به سوپرمارکت، مهمانی‌هایی که می‌روم و محیط تغذیه‌ام، مثل تنقلات روی میز در خانه یا داخل کشوی محل کار، باید اصلاح شود. تا زمانی که این‌ها درست نشود، نمی‌توانیم نتیجه بلندمدتی در درمان چاقی انتظار داشته باشیم.
رئیس انجمن تغذیه خراسان رضوی ادامه داد: وقتی وزن از دست می‌دهم، عضله و چربی هر دو کم می‌شوند؛ اما وقتی وزن برمی‌گردد، عضله دیگر به جای خود برنمی‌گردد و تمام وزنی که برمی‌گردد چربی است. به همین دلیل، اگر فردی سابقه رژیم‌های متعدد و برگشت وزن داشته باشد، پس از ۲۰ سال ترکیب بدنی‌اش تغییر می‌کند و درصد چربی او بسیار بالا می‌رود. ممکن است وزنش حتی ثابت مانده باشد، اما اکنون چاقی شکمی دارد، دست‌ها و پاهایش لاغر شده و فرم بدنش عوض شده است. چون چربی سوخت‌وساز بدن را پایین می‌آورد و عضله آن را بالا می‌برد، دیگر سوخت‌وساز فرد کارایی ندارد و چاقی در او به بیماری جدی‌تری تبدیل می‌شود که به‌آسانی پاسخ نمی‌دهد. بنابراین باید مراقب باشیم کاهش وزن حتماً همراستا با اصلاح عادت‌ها و رفتارهای تغذیه‌ای باشد، همزمان با ورزش‌هایی که عضله را حفظ می‌کند، و مراقب برگشت وزن نیز باشیم؛ این موضوع در این فرایند اهمیت ویژه‌ای دارد.
این خبر در حال بروزرسانی است ...
نظر شما